Naarmate de bevolking vergrijst en de vraag naar thuiszorg, revalidatie en langdurige zorg toeneemt, worden transferstoelen met tillift steeds vaker gebruikt in ziekenhuizen, verpleeghuizen, revalidatiecentra en particuliere huishoudens. Voor ouderen met beperkte mobiliteit, postoperatieve patiënten, mensen met een beperking en bedlegerige patiënten bieden deze stoelen een effectieve oplossing voor het verplaatsen tussen bed, rolstoel, bank, toilet en verzorgingsstoel. Ze verminderen de fysieke belasting voor zorgverleners en verlagen het risico op vallen en daaropvolgende verwondingen bij patiënten tijdens transfers.
Onderzoek in de zorgsector wijst uit dat meer dan 40% van de zorgtijd voor bedlegerige patiënten wordt besteed aan transfers en het herpositioneren van patiënten. Onjuiste transfertechnieken zijn een belangrijke oorzaak van valpartijen, gewrichtsblessures en rugklachten bij zorgverleners. Daarom worden patiëntenliften en transferstoelen de laatste tijd steeds vaker gezien als essentiële hulpmiddelen om zowel de efficiëntie als de veiligheid van de zorg te verbeteren.
Ondanks hun vele voordelen zijn transferstoelen met tillift echter niet voor elke patiënt geschikt. Bij de aanschaf van deze hulpmiddelen richten families zich vaak uitsluitend op het gemak, terwijl ze de specifieke medische aandoeningen en fysieke gesteldheid van de patiënt over het hoofd zien. In bepaalde omstandigheden kan het gebruik van een transferstoel met tillift de kwaliteit van de zorg zelfs niet verbeteren, maar juist het risico op verslechtering van de toestand van de patiënt of ongelukken vergroten.
Voor welke patiënten is een transferstoel met tillift dan niet geschikt? In welke situaties is voorzichtigheid geboden? Dit artikel biedt een diepgaande analyse vanuit medisch, zorgverlenend en revalidatieperspectief.
Wat is een transferliftstoel en waarom wordt deze steeds populairder?
Een transferliftstoel is een hulpmiddel dat tillen, verplaatsen, mobiliteit en zorg combineert. Het maakt gebruik van mechanische, elektrische of hydraulische systemen om de zithoogte aan te passen, waardoor patiënten soepel tussen verschillende hoogtes kunnen worden verplaatst.
Veelvoorkomende gebruiksscenario's zijn onder andere:
• Overstappen tussen bed en rolstoel
• Overstappen tussen bed en toilet
• Wisselen tussen bed en bank
• Verplaatsing over korte afstand binnen de patiëntenkamer
• Hulp bij het baden
• Het herpositioneren van bedlegerige patiënten
Vergeleken met traditionele handmatige til- en ondersteuningsmethoden verminderen transferstoelen de risico's voor mantelzorgers aanzienlijk. Statistieken van verschillende ouderenzorginstellingen tonen aan dat de introductie van transferstoelen het aantal rugblessures bij mantelzorgers met meer dan 30% kan verminderen en het risico op vallen tijdens transfers met ongeveer 50% kan verlagen.
Daarom zijn transferstoelen met tilliftfunctie onmisbare hulpmiddelen geworden in moderne zorgsystemen.
Net als elk ander hulpmiddel,transferstoelenhebben specifieke toepassingsgebieden en gebruiksbeperkingen.
Waarom zijn transferstoelen met tillift niet geschikt voor elke patiënt?
Veel mensen gaan ervan uit dat elke patiënt met beperkte mobiliteit een transferstoel met tillift kan gebruiken. In werkelijkheid is deze aanname onjuist.
Een transferstoel met tillift is in wezen een hulpmiddel bij transfers en geen medisch hulpmiddel. Het gebruik ervan berust op de fundamentele aanname dat de patiënt de fysieke belasting van het zitten, veranderingen in lichaamshouding en kortdurende bewegingen kan verdragen.
Voor patiënten met complexe medische aandoeningen, instabiele vitale functies of specifieke ziekten kan de fysieke beweging die gepaard gaat met het gebruik van een patiëntenlift en transferstoel ernstige gevolgen hebben.
Voorbeelden zijn:
• Drastische schommelingen in de bloeddruk
• Verplaatsing van de fractuur
• Wondscheuring
• Verslechtering van de ademhalingsfunctie
• Verhoogde hartbelasting
• Verergering van neurologische letsels
Daarom moeten verzorgers en familieleden, voordat ze een transferstoel voor patiënten gebruiken, de fysieke conditie van de patiënt grondig beoordelen; men kan er niet zomaar vanuit gaan dat als een patiënt kan zitten, hij of zij ook getransfereerd kan worden.
Patiënten met ernstig rugletsel zijn over het algemeen geen geschikte kandidaten voor transferstoelen met tillift.
De wervelkolom is een van de belangrijkste structurele steunpunten van het lichaam en dient als een vitale beschermende barrière voor het ruggenmerg en de zenuwen.
Voor patiënten met de volgende aandoeningen is een transferstoel met liftfunctie vaak niet de ideale keuze:
• Breuken in de halswervelkolom
• Breuken van de borstwervelkolom
• Instabiele lumbale wervelfracturen
• Acute ruggenmergletsels
De reden hiervoor is dat het gebruik van een transferstoel met tillift onvermijdelijk verschuivingen in het zwaartepunt van het lichaam veroorzaakt.
Zelfs bij een probleemloze werking kunnen de volgende problemen zich voordoen:
• Lichte draaiing van de romp
• Gewijzigde belasting van de wervelkolom
• Plaatselijke trilling of schok
Hoewel deze effecten bij gezonde personen verwaarloosbaar zijn, kunnen ze bij patiënten met ruggenmergletsel leiden tot breukverplaatsing of verhoogde zenuwcompressie.
Met name in de eerste weken na een blessure, wanneer artsen doorgaans strikte axiale stabilisatie vereisen, is het gebruik van professionele brancards, wervelplanken of gespecialiseerde medische transportmiddelen veel geschikter.
Voorzichtigheid is geboden bij patiënten met botbreuken die nog niet volledig genezen zijn.
Veel mensen denken ten onrechte dat transferstoelen met een tillift geschikt zijn voor alle patiënten met botbreuken.
In werkelijkheid hangt de geschiktheid af van de locatie van de breuk en het stadium van het herstel.
Extra voorzichtigheid is geboden bij het gebruik van een transferstoel met tillift voor patiënten met:
• Acute fracturen van de heuphals
• Herstel in de vroege fase na bekkenfracturen
• Meerdere botbreuken
• Externe fixatieapparaten
Dit komt doordat het lichaamsgewicht tijdens het transportproces opnieuw wordt verdeeld.
Hoewel een transferstoel de impact van handmatig tillen vermindert, kan deze veranderingen in lokale spanning niet volledig elimineren.
Als de breuk nog niet in het stadium van stabiele genezing is, kunnen de volgende complicaties optreden:
• Toegenomen pijn
• Verplaatsing van de fractuur
• Losraken van de interne fixatie
• Langdurige revalidatie
Daarom wordt in de orthopedie de beslissing om een patiëntenlift en transferstoel te gebruiken doorgaans genomen door de behandelend arts op basis van beeldvormende diagnostiek.
Lifttransferstoelen mogen niet zonder onderscheid worden gebruikt bij patiënten met ernstige hart- en vaatziekten.
Lifttransferstoelen veranderen de lichaamshouding van de patiënt.
Veranderingen in lichaamshouding hebben een directe invloed op het cardiovasculaire systeem.
Voor gezonde personen is de overgang van een liggende naar een zittende positie een normaal fysiologisch proces.
Echter, voor patiënten met de volgende aandoeningen:
• Ernstig hartfalen
• Instabiele angina
• Acuut myocardinfarct (herstelperiode)
• Ernstige hartritmestoornissen
Veranderingen in lichaamshouding kunnen schommelingen in hun toestand veroorzaken.
Medisch onderzoek wijst uit dat sommige ernstig zieke hart- en vaatziekten hemodynamische veranderingen kunnen ervaren wanneer ze rechtop zitten, wat kan leiden tot een verhoogde hartslag, schommelingen in de bloeddruk en een verhoogde belasting van het hart.
Als een patiënt het volgende ervaart terwijl de transferstoel voor patiënten in gebruik is:
• Benauwdheid op de borst
• Moeite met ademhalen (dyspnea)
• Hartkloppingen
• Duizeligheid
Het transport moet onmiddellijk worden gestopt en de patiënt moet worden onderzocht.
Lifttransferstoelen zijn niet geschikt voor ernstig zieke patiënten met instabiele vitale functies.
Dit is een belangrijk principe in de klinische zorg.
Als een patiënt de volgende symptomen vertoont:
• Aanhoudend instabiele bloeddruk
• Lage zuurstofsaturatie in het bloed
• Aanhoudend hoge koorts
• Schok
• Meervoudige orgaandysfunctie
Het gebruik van een transferstoel met tillift voor het verplaatsen van patiënten wordt over het algemeen afgeraden.
Dit komt doordat dergelijke patiënten zich in een zeer kwetsbare fysieke toestand bevinden.
Elke verandering in lichaamshouding kan de volgende gevolgen hebben:
• Herverdeling van de bloedstroom
• Veranderingen in de ademhalingsstatus
• Een daling van het zuurstofgehalte
Op de intensive care zijn veel patiënten afhankelijk van speciale bedden en bewakingsapparatuur om hun vitale functies stabiel te houden; in dergelijke gevallen kunnen een patiëntenlift en transferstoel professionele medische transportsystemen niet vervangen.
Voorzichtigheid is geboden bij het gebruik van het apparaat bij patiënten met ernstige cognitieve stoornissen of psychiatrische aandoeningen.
Het gebruik van een transferstoel met tillift vereist een zekere mate van medewerking van de patiënt.
De volgende groepen zijn echter mogelijk niet in staat om effectief samen te werken:
• Patiënten met een ernstige vorm van de ziekte van Alzheimer
• Patiënten met ernstige cognitieve stoornissen
• Patiënten met acuut delirium
• Patiënten die een acute psychiatrische episode doormaken
Deze patiënten zijn vaak niet in staat om instructies van zorgverleners correct te begrijpen.
Tijdens het overdrachtsproces kunnen de volgende verschijnselen optreden:
• Plotseling opstaan
• Worstelen of weerstand bieden
• Voorover buigen
• Poging om de stoel te verlaten
Al dergelijk gedrag verhoogt het risico op vallen.
Daarom moeten professionele zorgverleners bij patiënten met ernstig beperkte cognitieve functies continu toezicht houden, zelfs wanneer een transferstoel wordt gebruikt.
Patiënten met gevorderde osteoporose vereisen een speciale beoordeling.
Osteoporose is een veelvoorkomend probleem bij ouderen.
Volgens gegevens van de International Osteoporosis Foundation loopt ongeveer een derde van de vrouwen boven de 65 jaar risico op osteoporose in verschillende gradaties.
Voor patiënten met milde tot matige osteoporose is een transferstoel met tillift over het algemeen veilig.
Patiënten met ernstige osteoporose vereisen echter een speciale beoordeling.
omdat hun botfragiliteit aanzienlijk is toegenomen.
Zelfs een geringe externe kracht kan leiden tot:
• Compressiefracturen
• Ribfracturen
• Bekkenfracturen
Als de patiënt ook wervelkolomafwijkingen heeft of een voorgeschiedenis van langdurige bedrust, moet de beslissing om een transferstoel met tillift te gebruiken onder medisch advies worden genomen.
Patiënten met ernstige doorligwonden zijn mogelijk niet geschikt voor een standaard transferstoel.
Doorligwonden zijn een veelvoorkomende complicatie bij patiënten die langdurig bedlegerig zijn.
Wanneer doorligwonden stadium III of IV bereiken, dringt de wond vaak diep door in het spierweefsel of zelfs het bot.
Het gebruik van een standaard transferstoel met tillift kan in dergelijke gevallen leiden tot:
• Verhoogde plaatselijke druk
• Wrijving tegen de wond
• Verergering van weefselschade
• Verhoogd risico op infectie
Dit geldt met name voor patiënten met doorligwonden aan het stuitbeen of de borst. Omdat dit gebied de meeste druk te verduren krijgt tijdens het zitten, voldoet een standaard tillift of transferstoel mogelijk niet volledig aan de zorgbehoeften.
In dergelijke gevallen is het vaak nodig om een drukverlagend kussen of gespecialiseerde zorgapparatuur te gebruiken.
Het vaststellen van de maximale draagkracht bij patiënten met extreme obesitas.
Obesitas is de laatste jaren een steeds groter wordend probleemgebied geworden.
Sommige standaard liftentransferstoelenhebben een draagvermogen van 100 tot 150 kg.
Sommige patiënten met ernstige obesitas kunnen deze grens echter overschrijden.
Het overschrijden van de maximale gewichtslimiet van een patiëntenlift of transferstoel kan leiden tot:
• Structurele vervorming
• Schade aan het hefsysteem
• Remstoring
• Apparatuur die omvalt
Daarom is het voor zwaardere patiënten essentieel om vooraf het maximale draagvermogen van de transferstoel te controleren.
Gebruik de apparatuur nooit buiten de aangegeven limieten.
Voor welke patiënten is een transferstoel met tillift geschikt?
Naast inzicht in contra-indicaties is het ook belangrijk om te bepalen voor welke patiënten een transferstoel met tillift het meest geschikt is.
Over het algemeen kunnen de volgende groepen aanzienlijk baat hebben bij een transferstoel met lift:
• Patiënten die herstellen van een beroerte
• Patiënten met hemiplegie
• Patiënten met de ziekte van Parkinson
• Patiënten die herstellen van een gewrichtsvervangende operatie
• Langdurig bedlegerige ouderen
• Patiënten met verminderde spierkracht
• Patiënten met functionele beperkingen aan de onderste ledematen
Voor deze personen kan een transferstoel met tillift de zorglast verminderen, de efficiëntie van transfers verbeteren en het vermogen van de patiënt om deel te nemen aan dagelijkse activiteiten vergroten.
Hoe bepaal je of een patiënt geschikt is voor een transferstoel met tillift?
Beslissingen mogen niet uitsluitend gebaseerd zijn op ervaringen tijdens de daadwerkelijke zorgverlening.
Een uitgebreide beoordeling van de volgende factoren is doorgaans vereist:
Stabiliteit van de vitale functies; vermogen om te blijven zitten; aanwezigheid van contra-indicaties voor beweging; basaal cognitief vermogen; tolerantie voor korte veranderingen in lichaamshouding; en aanwezigheid van ernstige pijn of risico op een fractuur.
Als over het algemeen aan deze voorwaarden wordt voldaan, kan een transferstoel voor patiënten meestal veilig worden gebruikt.
Omgekeerd is het raadzaam om eerst een arts, revalidatietherapeut of professionele zorgverlener te raadplegen.
Veelgestelde vragen
Is een transferstoel geschikt voor alle bedlegerige ouderen?
Niet per se. Hoewel de meeste langdurig bedlegerige ouderen een transferstoel kunnen gebruiken, is een professionele beoordeling vereist vóór gebruik in gevallen zoals ernstige botbreuken, instabiele vitale functies of ernstige doorligwonden.
Kunnen patiënten met een herseninfarct gebruikmaken van een patiëntenlift en transferstoel?
De meeste patiënten die herstellen van een herseninfarct komen in aanmerking voor een transferstoel met lift. Dit geldt met name voor patiënten met hemiplegie, omdat de stoel veiligere transfers tussen bed en stoel mogelijk maakt en de dagelijkse verzorging vergemakkelijkt.
Kunnen patiënten met ernstige osteoporose een transferstoel met tillift gebruiken?
Ja, maar voorzichtigheid is geboden. Bij patiënten met ernstige osteoporose moet het fractuurrisico worden beoordeeld en moet de stoel soepel functioneren; gebruik onder medisch toezicht wordt aanbevolen indien nodig.
Is toestemming van een arts vereist voor het gebruik van een transferstoel?
Hoewel expliciete medische toestemming mogelijk niet verplicht is voor patiënten met een algemene mobiliteitsbeperking, dienen patiënten met botbreuken, rugletsel, ernstige hartaandoeningen of andere ernstige medische problemen een medische beoordeling te ondergaan alvorens de rolstoel te gebruiken.
Kan een tilliftstoel ervoor zorgen dat een patiënt valt?
Bij correct gebruik vermindert een transferstoel het risico op vallen aanzienlijk. Vallen kunnen echter nog steeds voorkomen als de patiënt ernstige cognitieve beperkingen heeft, de veiligheidsgordel niet goed vastzit of de zorgprocedures niet correct worden gevolgd.
Wat is het verschil tussen een transferstoel voor thuisgebruik en een transferstoel voor in het ziekenhuis?
Transferstoelen voor ziekenhuisgebruik hebben doorgaans een hoger draagvermogen, uitgebreidere veiligheidssystemen en een grotere duurzaamheid voor continu gebruik, terwijl modellen voor thuisgebruik prioriteit geven aan een lichtgewicht ontwerp, draagbaarheid en de specifieke behoeften van de dagelijkse thuiszorg.
